Dubbelklik hier om de afbeelding te veranderen
HARRY OVER SCHROEFDRAAD
English speaking customers will have a tough time reading this...

Schroefdraad gebruikt op Engelse motoren.

 

Veel collega motorrijders tobben met de vraag welke schroefdraad zit gemonteerd op engelse motoren en welke sleutels passen hierop.

Door middel van deze “handleiding” zal ik trachten hierover wat klaarheid te geven.

Als eerste wil ik je er op wijzen dat het gebruik van het juiste gereedschap essentieel is voor een goede reparatie dan wel restauratie, de belangrijkste gereedschappen zijn:

 

>          Voor motoren tot 1967 goede passend Whitworth /BSF/ Cycle steek- en ringsleutels.

>          Een doppenset met bij voorkeur aansluiting 3/8.

>          Een goed afleesbare schuifmaat die zowel voor metrische als inch afleesbaar is.

>            Draadgangen meter.

>          Een setje BA sleuteltjes.

>          Voor motoren vanaf en na 1967 AF gereedschap.

>          Een goed werkplaats -  en onderdelenboek. ( Workshopmaual en Sparelist )

           

Ter voorkoming van onnodige kosten is het van belang te weten dat de engelse motor industrie hoofdzakelijk tot of tot en met 1967 gebruik maakte van de schroefdraden BSF – BSW – Cycle - BA. en  BSP. Vanaf 1967 en later werd er langzamerhand  overgeschakeld naar de zogenaamde “Amerikaanse “maten. Nu moet je niet denken dat er op een motor van 1968 geen enkele van de hiervoor genoemde bouten of moeren gemonteerd werd, de reden hiervoor is gewoon simpel: de oude voorraden moesten op, of jouw motor is van fabricagedatum 1966 en werd eerst in 1967 of 68 op kenteken gezet. Nauwkeurig nagaan van je frame – en motornummer is dus aan te bevelen.

 

 

Hieronder de verklaringen van de diverse schroefdraden, ik maak een onderverdeling tot 1967 en na 1967.  

 

1            Schroefdraad tot of tot en met 1967.

 

1a      British Standard Withworth , afgekort B.S.W.

 

Dit is een grove draad die bijna nooit werd gebruikt, soms in deksels van Burman versnellingsbakken en soms in aluminium deksels van primaire kettingkasten.

 

1b     British Standard Fine, afgekort BSF

 

Deze schroefdraad wordt veel gebruikt, onder andere voor het monteren van tapeinden in carters, het vastzetten van cilinderkoppen enz.

De hoek van de BSW en BSF draad is 55 graden.

 

1c     BA draad,

 

Deze schroefdraad betekent British Association en werd veel gebruikt voor klein en fijn werk door instrumentmakers. Enkele voorbeelden waarvoor deze draad gebruikt werd zijn:

Boutjes waarmee de gas- koppelings – en voorremhandels mee gemonteerd zijn.

Boutjes in magneten en dynamo’s.

BA schroefdraad wordt aangeduid met de cijfers nul tot en met tien.

Het meest voorkomende boutje/moertje is 2 BA, deze is toevallig gelijk aan 3/16 met 32 gangen. Een ander voorbeeld is 0 BA en is soms passend met een m6 normale schroefdraad, ik denk hierbij aan de bevestiging van een plaatstalen primaire kettingkast aan het carter van een Matchless.

 

1d     BSP draad, dit betekent British Standard Pipe, wordt gebruikt voor benzine en olieleidingen

         De meest voorkomende maten zijn:

1/8 BSP = voor bijvoorbeeld benzinekranen voor Matchless, 28 gangen per inch en

een Diameter van ± 10 mm.                      

¼  BSP = voor aansluiting olieleidingen,
 

Opmerking:

 

De zender die de oliedruk in een BSA A65 aangeeft is voorzien van 1/8 x 28 gangen, dus BSP draad.

 

De zender die de oliedruk in een Thriumph 650 cc twin aangeeft is voorzien van 1/8 x 27 gangen, dit is de Amerikaanse maatgeving van gasdraad. De naam is NTPT

Cycledraad

 

In de volksmond wordt deze draad ook wel “fietsendraad “genoemd. De verklaring hiervoor is dat vroeger deze draad gebruikt werd op bijvoorbeeld de assen van een voorwel van een fiets, namelijk 5/16 x 26 gangen. Wanneer je goed in de kolom van Witworth kijk zie je dat cycledraad vanaf ¼ tot 7/16 altijd 26 gangen per inch bedraagt. Uiteraard zijn er uitzonderingen, deze uitzondering is het tweede genoemde getal in de kolom.

Globaal kun je het zo zien, Cycledraad is fijn schroefdraad, in de jaren 30 tot en 60 bestond er geen Loctite enz. Deze schroefdraad werd dus overal op gebruikt dat aan trillingen onderhevig was, dus:

 

>    Ophanging motorblok

>    Alle bevestigingen tussen frame en motorblok.

>            Globaal kun je stellen dat bijvoorbeeld tapeinden en bouten die in het blok moesten worden gemonteerd voorzien waren van BSF draad en dat het andere eind van het tapeind voorzien was van Cycledraad.

Voorbeelden:  tapeinden van spruitstukken van carburateurs en cilinderkoppen.

 

2            Schroefdraad vanaf 1967 en later. 

 

2a        UNC betekent Unified National Coarse of met andere woorden een grove schroefdraad die genormaliseerd is, deze draad is te vergelijken met het Engelse BSW.

            Deze UNC werd niet veel gebruikt, alleen bij de aluminium primaire kettingkasten van bijvoorbeeld Triumph.

2b        UNF betekend Unified National Fine, dus een fijnere draad dan de UNC en is te vergelijken met het Engelse BSF en Cycle draad.

2c        NTPT, is een soort “gasdraad “ te vergelijken met het engelse BSP.

            De draden die ik ben tegenkomen zijn 1/8 en ¼.

 

3            Waarom gebruik van 3/8 doppen ?  

 

Mijn ervaring heeft geleerd dat het werken met dopsleutels met een 3/8” ( 9,5 mm ) aansluiting prettiger werkt dan met doppen met een aansluiting van 1/2” ( 12,7 mm ).

Mijn bezwaar is dat de doppen met 1/2 “ aansluiting vaak te groot van omvang zijn en dus op sommige plaatsen niet bruikbaar zijn.

 

4          Welke schuifmaat ?         

           

            In ieder geval een schuifmaat waar ook een inchmaat verdeling opstaat.

 

5           Draadmeter    

 

Bij het werken aan een engelse motor is het bezit van een draadmeter een noodzaak. Omdat de meeste motoren 25 jaar en ouder zijn hebben er meestal vaak allerlei  prutsers aan gewerkt. Vaak kun je deze motoren herkennen aan dol gedraaide bouten en moeren, of veranderd zijn in millimeter schroefdraad. Wil je echter je motor zoveel mogelijk in originele staat restaureren dan zul je toch met behulp van een draadmeter en de in dit artikel geplaatste tabellen moeten nagaan welke bout of moer er gemonteerd zit of gemonteerd moet worden.

In veel onderdelen lijsten en handboeken staat de soort draad aangeven, bijvoorbeeld :

5/16 BSF 26 TPI, dit betekent dat er een bout gemonteerd is met een diameter van 5/16 ( 7,9 mm ) met 26 gangen per inch ( duim ).

TPI betekent : trenches per inch of in het Nederlands “gangen per inch”.

 

6          BA sleutels,

 

            Om alles heel te houden en origineel te monteren is de maat 2 BA belangrijk.

De sleutelwijdte van een 2 BA sleutel is 8,2 mm, de diameter van de schroefdraad is 3/16 ( 4,7 mm ) en heeft 32 gangen, zie ook 3/16 BSF.

            Zie verder het schema van B

 

7          Wat betekent AF? Across flat?

 

De afkorting AF betekent : Across Flat , dit betekent zo ongeveer als “overdwars gemeten” en staat altijd op sleutels die gebruikt moeten worden passend op UNC en UNF schroefdraad.

 

8          Het juiste gebruik van je werkplaats handboek en onderdelenlijst.

           

Probeer in principe een Nederlandse vertaling te krijgen van het werkplaatshandboek, soms kan een club je hierbij helpen. Het bekijken van plaatjes is belangrijk maar nog veel belangrijker is het gebruik van een originele onderdelenlijst.

 

9          Hoe herken je een bout of moer voor gebruik van motoren tot 1967 en na 1967? 

 

Wanneer je wilt weten tot welke maatsoort een bout behoort kun je vanuit de volgende gegevens te werk gaan, namelijk:

 

Ø                  De hoek van Withworth is 55 graden.

Ø                  De hoek  van UNC en UNF is 60 graden.

Ø                  De Amerikaanse maataanduiding is gebaseerd op het hierboven AF principe, dus wanneer de kop van een bout gemeten tussen de schuifmaat 9/16 ( 14, 2 mm ) aangeeft dan behoor je een sleutel te gebruiken waarop vermeld 9/16 AF. Dus de afmeting van de kop is maatgevend.

Ø                  Bij Engelse Whithworth bouten is niet de kop maatgevend maar de diameter van de bout, dus meet eerst de diameter van de bout, is deze 3/8 ( 9,5 mm ) dan moet je een sleutel gebruiken die passend is voor 3/8 BSF en 7/16 BSW. De sleutelwijdte van deze sleutel is 18,03 mm.

 

Hoe herken je deze sleutels? Zoals hierboven bij punt 7 is vermeld worden de Amerikaanse maten meestal aangegeven met de letters AF met daarachter de maat, dus bijvoorbeeld : ½ AF, hierbij behoort een sleutelwijdte van 12,7 mm.

Let op, bij aanschaf van goedkoop gereedschap wordt niet altijd de term AF op de sleutels vermeld!

 

Op de Engelse Whithworth sleutels staan altijd twee maten, de eerste maat betekent een bout of moer passend op een Whithworth grove schroefdraad en de tweede op een BSF fijne schroefdraad. De meest gebruikte sleutels zijn:

 

3/16 – ¼ BSF            = 11,3 mm sleutelwijdte

 

¼ - 5/16 BSF            = 13,34 mm sleutelwijdte

 

5/16 – 3/8 BSF = 15,24 mm sleutelwijdte

 

3/8 – 7/16 BSF = 18,03 mm sleutelwijdte                       

 

7/16 – ½    BSF = 20,83 mm sleutelwijdte

 

Opmerkingen:

 

1            alle Cycle maten passen op de hier boven genoemde sleutels.

 

2            Niet altijd wordt de F van BSF vermeld, ikzelf heb Belzer sleutels waarop de F wel vermeld staat en Gedore sleutels waarop de F niet vermeld staat.

 

 

Hieronder de gegevens van BSF – BSW en Cycle draad

 

 

Inch in breuk

Inch in decimalen

Inch in millimeters

Aantal  TPI

BSF

Aantal TPI in Cycle

Aantal TPI in BSW

 

 

 

 

 

 

1/16

0,0625

1.587

 

 

60

3/32

0,09375

2,38

 

 

48

1/8

0,125

3,175

 

 

40

5/32

0,156

3,968

 

 

32

3/16

0,187

4,762

32

 

24

7/32

0,218

5,556

28

26/33

24

1/4

0,25

6,35

26

26

20

5/16

0,312

7,937

22

26

18

3/8

0,375

9,525

20

26

16

7/16

0,437

11,112

18

26

14

1/2

0,50

12,7

16

26

12

9/16

0,562

14,287

16

20/26

12

5/8

0,625

15,88

14

20/26

12

11/16

0,6875

17,4625

14

20/26

11

3/4

0,75

19,050

12

20/26

10

13/16

0,8125

20,6375

12

Nvt

10

7/8

0.875

22,2250

11

24

9

15/16

0,9375

23,185

11

Nvt

9

1

1

25,4

10

24/26

8

 

 

 

 

Hieronder de gegevens voor UNC en UNF draad 

 

 

 

Inch in breuk

Inch in decimalen

Inch in millimeters

Aantal  TPI

UNF

Aantal TPI bij UNC

 

 

 

 

 

 

 

1/16

0,0625

1.587

 

 

 

3/32

0,09375

2,38

 

 

 

1/8

0,125

3,175

 

 

 

5/32

0,156

3,968

 

 

 

3/16

0,187

4,762

 

 

 

7/32

0,218

5,556

 

 

 

1/4

0,25

6,35

28

20

 

5/16

0,312

7,937

24

18

 

3/8

0,375

9,525

24

16

 

7/16

0,437

11,112

20

14

 

1/2

0,50

12,7

20

13

 

9/16

0,562

14,287

18

12

 

5/8

0,625

15,88

18

11

 

11/16

0,6875

17,4625

 

 

 

3/4

0,75

19,050

16

10

 

13/16

0,8125

20,6375

 

 

 

7/8

0.875

22,2250

14

9

 

15/16

0,9375

23,185

 

 

 

1

1

25,4

12

8

 

 

Veel succes toegewenst en vooral veel geduld!

 Harry Sas